چگونه تعامل اجتماعی میتواند جلوی عود مصرف مواد را بگیرد؟
اعتیاد یکی از سرسختترین چالشهای سلامتی در دنیا است و یکی از دلایل اصلی شکست درمان، «عود» یا بازگشت به مصرف پس از دورهای از ترک است. پژوهشگران چینی و بریتانیایی در مطالعهای تازه که در نشریه Nature Communications منتشر شده، نشان دادهاند که تعامل اجتماعی مثبت میتواند بهطور مستقیم فعالیت مغزی مرتبط با میل به مصرف مواد را کاهش دهد. این یافته از این نظر اهمیت دارد که نشان میدهد رفتارهای طبیعی و بیخطر، مانند معاشرت با دیگران، ممکن است سازوکاری زیستی و نه فقط یک حمایت روانی-اجتماعی سطحی برای مقابله با اعتیاد داشته باشند. پرسش اصلی پژوهش این بود: آیا پاداش اجتماعی و میل به مصرف مواد در مغز از مسیرهای مشترک عبور میکنند یا مدارهای جداگانهای دارند؟
پژوهشگران با استفاده از روشهای پیشرفته تصویربرداری از فعالیت سلولهای عصبی در مغز موشهای صحرایی نشان دادند که «دوپامین»، ماده شیمیایی کلیدی مرتبط با پاداش و لذت در مغز توسط دو گروه کاملاً متفاوت از نورونها در ناحیهای به نام «تگمنتوم شکمی» (ناحیهای عمقی در مغز میانی) کنترل میشود: یک گروه به تعامل اجتماعی پاسخ میدهد و گروه دیگر به رفتار مصرف مواد. نتایج نشان داد وقتی حیوانات پیش از قرار گرفتن در معرض نشانههای مرتبط با مواد (کوکائین یا هروئین)، فرصت تعامل اجتماعی داشتند، میل آنها به مصرف دوباره بهطور محسوسی کاهش مییافت. جالب آنکه این دو گروه نورونی نهتنها مستقل عمل میکنند، بلکه یکدیگر را بهطور متقابل مهار میکنند؛ یعنی فعال شدن مدار «پاداش اجتماعی» میتواند فعالیت مدار «میل به مصرف» را مستقیماً خاموش کند.
از نظر عملی، این یافتهها زمینهای علمی برای درمانهای مبتنی بر تقویت روابط اجتماعی در بیماران دارای اختلال مصرف مواد فراهم میکند. پژوهشگران همچنین مسیر عصبی مشخصی را شناسایی کردند که از ناحیهای به نام «هسته رافه پشتی» (منبع اصلی سروتونین در مغز) به تگمنتوم شکمی میرسد و در انتقال اثر محافظتی تعامل اجتماعی نقش کلیدی دارد. با این حال، این اثر محافظتی موقتی بود و پس از ۲۴ ساعت از بین میرفت، نکتهای که بر ضرورت مداخلات اجتماعی مستمر در برنامههای درمانی تأکید میکند. پژوهشگران تأکید کردند این یافتهها که فعلاً روی مدلهای حیوانی به دست آمدهاند، چارچوبی مکانیسمی برای طراحی درمانهای آینده مبتنی بر پاداشهای طبیعی در برابر اختلالات مصرف مواد فراهم میکنند.
Reference: Zheng, W., Liu, X., Lu, T., Lv, X., Guan, X., Yu, Y., ... & Xue, Y. X. (2026). Social reward outcompetes drug seeking dopaminergic ensembles to prevent relapse. Nature Communications. 17, 3462. https://doi.org/10.1038/s41467-026-71357-4
انتخاب حالت کور رنگی
سرخ کوری سبز کوری آبی کوری سرخ دشوار بینی سبز دشوار بینی آبی دشوار بینی تک رنگ بینی تک رنگ بینی مخروطیتغییر اندازه فونت:
تغییر فاصله بین کلمات:
تغییر فاصله بین خطوط:
تغییر نوع موس:
تغییر نوع موس:
تغییر رنگ ها:
رنگ اصلی:
رنگ دوم:
رنگ سوم: