مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد

پروژه اجرای برنامه «خانواده توانا» در ایران؛ گامی مؤثر برای تقویت تاب‌آوری کودکان و بهبود روابط خانوادگی

مرکز تحقیقات سوءمصرف مواد دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی،  به سفازش دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC)، پروژه ملی اجرای برنامه «خانواده توانا» (Strong Families) را در چندین استان کشور اجرا و ارزیابی کرده است.

این برنامه یک مداخله کوتاه ‌مدت مهارت‌های خانوادگی است که با هدف تقویت ارتباط والد–کودک، ارتقای شیوه‌های فرزندپروری مثبت و افزایش تاب‌آوری کودکان و نوجوانان طراحی شده و به‌ویژه برای خانواده‌هایی که در شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی یا محیط‌های پرتنش زندگی می‌کنند، کاربرد دارد.

در این پروژه، خانواده‌های شرکت‌کننده طی جلسات گروهی آموزشی، مهارت‌هایی مانند ارتباط مؤثر در خانواده، مدیریت هیجان‌ها، روش‌های فرزندپروری غیرخشونت‌آمیز و حمایت از رشد روانی–اجتماعی کودکان را فراگرفتند. هم‌زمان، اثربخشی برنامه با استفاده از ابزارهای استاندارد علمی در حوزه عملکرد خانواده، شیوه‌های فرزندپروری و تاب‌آوری کودکان ارزیابی شد.

نتایج این مطالعه نشان داد که شرکت در برنامه «خانواده توانا» با بهبود معنادار در چندین شاخص مهم همراه بوده است. والدین پس از شرکت در جلسات، افزایش بیشتری در ثبات رفتاری، ارتباط عاطفی با فرزندان و استفاده از شیوه‌های تربیتی مثبت نشان دادند. همچنین کودکان خانواده‌های شرکت‌کننده سطح بالاتری از تاب‌آوری و سازگاری روانی–اجتماعی را گزارش کردند. این یافته‌ها نشان می‌دهد که حتی مداخلات کوتاه‌مدت و کم‌هزینه نیز می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر سلامت روان خانواده‌ها و رشد سالم کودکان داشته باشند.

بر اساس نتایج به‌دست‌آمده و تجربه اجرای موفق برنامه در استان‌های مختلف کشور، برنامه «خانواده توانا» به‌عنوان یک مداخله قابل اجرا در مقیاس وسیع معرفی شده و ظرفیت آن را دارد که در برنامه‌های ملی ارتقای سلامت روان، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی و حمایت از خانواده‌های در معرض خطر مورد استفاده قرار گیرد. توسعه و بومی‌سازی این برنامه در ایران همچنین امکان تطبیق بهتر محتوای آموزشی با زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی خانواده‌های ایرانی را فراهم کرده است.

اجرای این پروژه نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری بر آموزش مهارت‌های خانوادگی، یکی از مؤثرترین و مقرون‌به‌صرفه‌ترین راهبردها برای تقویت سلامت روان جامعه و پیشگیری از مشکلات رفتاری و اجتماعی در کودکان و نوجوانان است.