تغییر الگوی مصرف الکل با ۹۰ دقیقه فعال‌سازی رفتاری

اختلال مصرف الکل یکی از شایع‌ترین چالش‌های سلامت روان در جهان است؛ اما کمتر از ۱۵ درصد مبتلایان به دلیل انگل‌های اجتماعی، ترس از دست دادن روابط یا سختی مسیر درمان‌های طولانی، برای دریافت درمان اقدام می‌کنند. درمان‌های کوتاه‌مدت سنتی عمدتاً بر افزایش انگیزه تمرکز دارند که همیشه برای تغییر رفتار کافی نیست. برای حل این مسئله، پژوهشگران دانشگاه کارولینای شمالی طرح تحقیقاتی نوآورانه‌ای تحت عنوان «فعال‌سازی رفتاری فوق‌کوتاه» (UBA) را برای افراد مبتلا به اختلال خفیف تا متوسط مصرف الکل طراحی و ارزیابی کردند. فعال‌سازی رفتاری، رویکردی مراجعه‌محور است که بر جایگزین کردن فعالیت‌های ارزشمند و لذت‌بخشِ بدون الکل در زندگی روزمره تمرکز دارد. در این کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده، ۴۰ شرکت‌کننده به دو گروه دریافت یک جلسه ۹۰ دقیقه‌ای درمانی همراه با کتابچه راهنمای تمرین در منزل و گروه کنترل (صرفاً ارزیابی) تقسیم شدند تا میزان تغییر در رفتار مصرف الکل آن‌ها در بازه‌های دو هفته، یک ماه و سه ماه بعد سنجیده شود.

یافته‌های حاصل از این پژوهش نشان داد که یک جلسه ۹۰ دقیقه‌ای فعال‌سازی رفتاری می‌تواند به میزان چشمگیری رفتارهای مرتبط با مصرف الکل را بهبود بخشد. شرکت‌کنندگانی که در جلسه درمانی UBA حضور داشتند، کاهش معناداری را در درصد روزهای مصرف الکل، تعداد نوشیدنی در روزهای مصرف و میانگین مصرف روزانه در پیگیری دو هفته‌ای نشان دادند. مقایسه دو گروه نشان داد که بیشترین تفاوت در کاهش درصد روزهای مصرف الکل در پیگیری دو هفته‌ای (با اندازه اثر متوسط d = -0.53) رخ داده است؛ امری که نشان می‌دهد این مداخله تک‌جلسه‌ای بیش از هر چیز به افراد کمک می‌کند تا در یک روز مشخص از شروع مصرف الکل خودداری ورزند. علاوه بر این، ارزیابی شاخص‌های روان‌شناختی نشان داد که میزان فعالیت‌های هدفمند و ارزشمند در گروه درمان افزایش یافته و نشانه‌های بی‌لذتی (آنهدونیا) به‌طور معناداری در پیگیری‌های دو هفته‌ای و یک‌ماهه کاهش یافته است.

این یافته‌ها اهمیت عملی و آینده‌نگرانه فوق‌العاده‌ای را برای نظام سلامت روان و مراکز ارائه خدمات بهداشتی آشکار می‌سازد. به دلیل زمان کوتاه و یک‌جلسه‌ای بودن این مداخله، هزینه‌های درمانی به‌شدت کاهش یافته و تعهد زمانی اندک آن موانع ورود بیماران را به فرآیند درمان از بین می‌برد. این رویکرد ساختاریافته می‌تواند به‌راحتی در مراکز مراقبت‌های اولیه پزشکی، کلینیک‌های سلامت جامعه و درمانگاه‌های بدون وقت قبلی (Walk-in Clinics) ادغام شود و حتی برای پر کردن زمان‌های خالی جدول کاری درمانگران به کار رود. اگرچه این مطالعه با نمونه محدود انجام شده و اثبات نهایی آن نیازمند کارآزمایی‌های بزرگ‌تر با تعیین اهداف فردی بیمار است؛ اما نتایج آن بستری علمی و امیدبخش برای دسترسی همگانی به درمان‌های ارزان، سریع و مؤثر برای اختلال مصرف الکل فراهم می‌کند.

Frohlich, F., Stewart, Z., Korsapathy, S., Kane, L., & Daughters, S. B. (2026). Single-session behavioral activation for alcohol use disorder: a randomized controlled pilot trial. Cognitive Behaviour Therapy, 55(3), 405-431. [Link]