مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد

نی‌تازن‌ها و جهش ۲۰۰ درصدی مرگ‌ومیر: هشدار تازه از بازار مواد مخدر اسکاتلند

داده‌های تازه سازمان ملی آمار اسکاتلند نشان می‌دهد در سال ۲۰۲۵ شمار مرگ‌های مرتبط با مواد مخدر در این کشور به ۱۱۳۳ مورد رسیده است؛ رقمی که نسبت به سال پیش از آن ۱۱۶ مورد (۱۱ درصد) افزایش یافته و ششمین رقم بالاتر در تاریخ ثبت‌شده این کشور محسوب می‌شود. مواد افیونی و شبه‌افیونی همچنان کشنده‌ترین گروه مواد باقی مانده‌اند و در ۷۸ درصد کل مرگ‌ها نقش داشته‌اند. مهم‌ترین تغییر ساختاری اما مربوط به نی‌تازن‌ها است؛ نوعی شبه‌افیونی مصنوعی و بسیار قوی که در آزمایشگاه‌های غیرقانونی تولید می‌شود و می‌تواند صدها برابر قوی‌تر از افیون‌های سنتی باشد. حضور این مواد در بازار غیرقانونی اسکاتلند بیش از ۲۰۰ درصد رشد کرده و از ۷۶ مورد مرگ در سال ۲۰۲۴ به ۲۴۷ مورد در سال ۲۰۲۵ رسیده است. این جهش، پس از کاهش موقت مرگ‌ومیر در سال گذشته رخ داده که کارشناسان آن را ناهنجاری موقت و نشانه‌ای از تحول خطرناک در عرضه مواد می‌دانستند.

مرگ‌ومیر ناشی از مواد مخدر در اسکاتلند در محروم‌ترین مناطق ۱۵ برابر بیش از مناطق برخوردار است؛ شکافی که نشان می‌دهد این بحران صرفاً مسئله‌ای دارویی نیست، بلکه با فقر، تروما، بی‌ثباتی مسکن، محرومیت و نابرابری در سلامت روان گره خورده است. مرگ‌ومیر میان مردان ۱۹ درصد افزایش یافته و میانگین سن قربانیان ۴۶ سال گزارش شده است. کیرستن هورسبرو، مدیرعامل انجمن مواد مخدر اسکاتلند، توضیح این مرگ‌ها را صرفاً با آلودگی عرضه یا مصرف مواد بیش از حد ساده‌انگاران» می‌داند. ماری تاد، وزیر سلامت روان، بهداشت عمومی، ورزش، الکل و مواد مخدر، از تأمین بودجه بیش از ۱۱۰۰ دوره توان‌بخشی اقامتی و گسترش دسترسی به درمان خبر داده است؛ اما تأکید کرده که این اقدامات کافی نبوده است. دولت اسکاتلند همچنین از راه‌اندازی سرویس بررسی مواد مخدر در گلاسگو، آبردین، داندی و احتمالاً ادینبرو خبر داده است؛ خدماتی که به مصرف‌کنندگان امکان آزمایش سریع مواد و دریافت مشاوره کاهش آسیب را می‌دهد. با این حال، اسکاتلند همچنان بالاترین نرخ مرگ‌ومیر ناشی از مواد مخدر در اروپا را دارد.