مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد

در سالھای اخیر استفاده از سیگارھای الکترونیک (cigarettes-E )و محصولات ویپینگ (Vaping )در بسیاری از کشورھای جھان به سرعت افزایش یافته است. تبلیغات گسترده، طراحی ھای جذاب و طعم ھای متنوع باعث شده اند بسیاری از افراد، به ویژه نوجوانان و جوانان، این محصولات را بی خطر یا کم خطر تصور کنند. اما متخصصان سلامت ھشدار میدھند که سیگارھای الکترونیک اگرچه ممکن است در برخی موارد نسبت به سیگارھای معمولی مواد سمی کمتری تولید کنند، اما ھمچنان برای سلامت انسان خطرات قابل توجھی دارند و نباید بی ضرر تلقی شوند. بر اساس گزارش ھای سازمان جھانی بھداشت (WHO)، بیش از 100 میلیون نفر در سراسر جھان از سیگارھای الکترونیک استفاده میکنند و میلیون ھا نوجوان نیز به مصرف این محصولات روی آورده اند. یکی از نگرانی ھای اصلی کارشناسان، افزایش وابستگی به نیکوتین در میان افرادی است که پیش از این ھیچ گونه سابقه مصرف دخانیات نداشته اند. چرا سیگارھای الکترونیک مضر ھستند؟ بسیاری از مردم تصور میکنند بخار خارج شده از سیگارھای الکترونیک فقط بخار آب است، اما واقعیت چیز دیگری است. این بخار یا آئروسل حاوی مواد مختلفی از جمله نیکوتین، ذرات بسیار ریز، فلزات سنگین مانند سرب و نیکل، مواد شیمیایی معطر و ترکیباتی است که میتوانند وارد ریه ھا شوند و به بدن آسیب برسانند. نیکوتین مھمترین ماده موجود در بسیاری از سیگارھای الکترونیک است. این ماده به شدت اعتیادآور بوده و میتواند باعث وابستگی جسمی و روانی شود. مصرف مداوم نیکوتین موجب افزایش ضربان قلب، بالا رفتن فشار خون و افزایش خطر بیماری ھای قلبی و عروقی می شود. ھمچنین در نوجوانان و جوانان که مغز آنھا ھنوز در حال رشد است، نیکوتین میتواند بر حافظه، تمرکز، یادگیری و کنترل ھیجانات تأثیر منفی بگذارد. آسیب به ریھ ھا و دستگاه تنفسی یکی از مھمترین نگرانی ھا درباره سیگارھای الکترونیک، تأثیر آنھا بر سلامت ریه ھا است. تحقیقات نشان داده اند که مصرف این محصولات میتواند باعث تحریک مجاری تنفسی، سرفه ھای مکرر، احساس تنگی نفس، خسخس سینه و افزایش التھاب در بافت ریه شود. برخی مطالعات ھمچنین نشان داده اند که مواد شیمیایی موجود در مایعات ویپ میتوانند به سلولھای پوشاننده راه ھای ھوایی آسیب برسانند و توانایی طبیعی ریه برای مقابله با آلودگی ھا و عوامل بیماریزا را کاھش دھند. به ھمین دلیل، مصرف کنندگان ممکن است بیشتر در معرض عفونتھای تنفسی قرار گیرند. تأثیر بر قلب و عروق پژوھش ھای جدید نشان می دھند که مصرف سیگارھای الکترونیک میتواند عملکرد طبیعی رگھای خونی را مختل کند. این موضوع در طول زمان ممکن است خطر ابتلا به بیماریھای قلبی، سکته قلبی و مشکلات عروقی را افزایش دھد. ھرچند ھنوز تحقیقات بیشتری برای بررسی اثرات بلند مدت این محصولات لازم است، اما شواھد موجود نشان میدھد که ویپینگ برای سلامت قلب بی خطر نیست. چرا نوجوانان بیشتر در معرض خطر ھستند؟ طعم ھای میوهای، شکلاتی، آدامسی و سایر طعم ھای جذاب باعث شده اند نوجوانان بیش از سایر گروه ھای سنی به سمت این محصولات جذب شوند. بسیاری از نوجوانان تصور میکنند چون سیگار الکترونیک دود ندارد، خطری نیز ندارد. در حالی که مصرف زود ھنگام نیکوتین میتواند زمینه ساز اعتیاد طولانی مدت شود و حتی احتمال گرایش به سایر محصولات دخانی را در آینده افزایش دھد. متخصصان معتقدند نوجوانانی که مصرف سیگار الکترونیک را آغاز میکنند، بیشتر از ھمسالان خود در معرض وابستگی به نیکوتین قرار دارند و ترک آن نیز برایشان دشوارتر خواھد بود. چگونه میتوان از آسیب ھای سیگار الکترونیک پیشگیری کرد؟ پیشگیری مھم ترین راھکار برای مقابله با آسیبھای ناشی از سیگارھای الکترونیک است. آگاھی بخشی به نوجوانان، والدین و معلمان درباره خطرات واقعی این محصولات نقش مھمی در کاھش مصرف آنھا دارد. والدین باید با فرزندان خود درباره مضرات نیکوتین و وابستگی ناشی از آن گفتگو کنند و نسبت به علائم مصرف این محصولات آگاه باشند. مدارس و دانشگاه ھا نیز می توانند با اجرای برنامه ھای آموزشی، اطلاعات علمی و صحیح را در اختیار دانش آموزان و دانشجویان قرار دھند. برای افرادی که در حال حاضر از سیگار الکترونیک استفاده می  کنند، بھترین اقدام تلاش برای ترک مصرف نیکوتین است. دریافت مشاوره از پزشکان و متخصصان ترک دخانیات می تواند احتمال موفقیت در ترک را افزایش دھد. ھمچنین جایگزین کردن فعالیت ھای سالم مانند ورزش، مدیریت استرس و داشتن سبک زندگی سالم می تواند به کاھش وابستگی کمک کند. جمع بندی اگرچه برخی افراد سیگاری از سیگارھای الکترونیک بھ عنوان ابزاری برای کاھش یا ترک مصرف سیگار استفاده میکنند، اما این محصولات بی خطر نیستند. وجود نیکوتین، مواد شیمیایی مختلف و اثرات احتمالی بر ریھ ھا، قلب و مغز باعث شده است که سازمان جھانی بھداشت و بسیاری از متخصصان سلامت نسبت به مصرف آنھا ھشدار دھند. پیام اصلی کارشناسان روشن است: بھترین راه برای حفظ سلامت، شروع نکردن مصرف سیگارھای الکترونیک و سایر محصولات دخانی و تلاش برای ترک کامل نیکوتین است. پیشگیری، آگاھی و انتخاب سبک زندگی سالم می تواند از بسیاری از بیماریھا و آسیبھای آینده جلوگیری کند.

منابع 

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/tobacco https://www.who.int/news/item/06-10-2025-who-tobacco-trends-report-1-in-5-adults-still-addicted-totobacco Cardiovascular health effects of vaping e-cigarettes: a systematic review and meta-analysis، https:// pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40010935/ Respiratory effects of electronic cigarette use in individuals who never smoked: A systematic review, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1470211825000132