مرکز تحقیقات سوءمصرف و وابستگی به مواد

تازهھای علمی ٣٠ اردیبھشت ١۴٠۵

بزرگ ترین پژوھش ژنتیکی اعتیاد روی ٢.٢ میلیون نفر؛ آیا ریشھ اصلی اعتیاد تحت تاثیر شکل گیری مدارھا و مسیرھای عصبی در مغز «سیم کشی مغزی» افراد است؟

گروھی از پژوھشگران بینالمللی به رھبری محققان University Rutgers و با ھمکاری دانشگاهھایی مانند Harvard Washington University School of Medicine و Medical School، University of California San Diego یکی از بزرگترین مطالعات تاریخ ژنتیک اعتیاد را انجام داده اند. این پژوھش که در ژورنال معتبر Mental Nature Health منتشر شده، داده ھای ژنتیکی بیش از ٢.٢ میلیون نفر را بررسی کرده است تا مشخص شود چرا بعضی افراد نسبت به اعتیاد آسیبپذیرتر ھستند. ھدف پژوھش تا امروز بیشتر تحقیقات ژنتیک اعتیاد، ھر ماده را جداگانه بررسی میکردند، بھ عنوان مثال ژنتیک اعتیاد به الکل، نیکوتین یا اوپیوئیدھا به صورت مستقل مطالعه میشد. اما پژوھشگران در این مطالعه پرسش مھمتری مطرح کردند: «آیا پشت بسیاری از اعتیادھا، یک آسیبپذیری ژنتیکی مشترک وجود دارد؟» آنھا میخواستند بدانند آیا ژنھای مرتبط با اعتیاد فقط به واکنش بدن نسبت به یک ماده خاص مربوط ھستند، یا اینکه برخی افراد به طور کلی از نظرساختار مغزی، مستعد رفتارھای تکانشی، ریسک پذیر و وابستگی ھستند. نحوه انجام پژوھش پژوھشگران با استفاده از مطالعات وسیع ژنومی (GWAS(، اطلاعات ژنتیکی مربوط به اختلال مصرف الکل، نیکوتین، کانابیس و اوپیوئیدھا را کنار دادهھای مرتبط با ADHD، رفتارھای پرخطر، تکانشگری و مشکلات رفتاری قرار دادند و با روشھای آماری پیشرفته، الگوھای مشترک را تحلیل کردند. یافته ھای پژوھش مھم ترین یافتھ مطالعه این بود که بخش بزرگی از خطر ژنتیکی اعتیاد، به خود ماده مربوط نیست، بلکه به ژنھایی مرتبط است که روی کنترل رفتار، تصمیم گیری، پردازش پاداش و تکانشگری اثر میگذارند. پژوھشگران دو مسیر اصلی خطر را شناسایی کردند: .١ مسیر مشترک یا عمومی اعتیاد این مسیر به ویژگیھایی مثل تکانشگری، ریسک پذیری، بیشفعالی و کمبود تمرکز و توجه (ADHD (و دشواری در کنترل ً در ھمه انواع اعتیاد دیده می شود. رفتار مربوط بود و تقریبا .٢ مسیر اختصاصی ھر ماده ً ژنھای مرتبط با متابولیسم الکل یا گیرندهھای نیکوتین. در کنار عامل مشترک، بعضی ژنھا به مواد خاص مربوط بودند، مثلا به زبان ساده تر، نتیجھ مطالعه نشان داد که بسیاری از افراد مستعد اعتیاد، قبل از مصرف ماده ھم ممکن است از نظر سیستم پاداش و کنترل رفتار، آسیبپذیرتر باشند. یکی از پژوھشگران اصلی مطالعھ، Dick Danielle، در توضیح نتایج گفتھ است: «بخش عمده استعداد ژنتیکی اعتیاد، بیشتر بھ نحوه شکل گیری مدارھای و مسیرھای عصبی (سیمکشی) مغز مربوط است تا واکنش بدن به مواد.» اھمیت یافته ھای پژوھش این پژوھش میتواند نگاه به اعتیاد را تغییر دھد. یافتھھا نشان میدھند اعتیاد فقط نتیجھ مواجھھ با مواد یا ضعف اراده نیست، بلکه بخشی از آن بھ تفاوتھای زیستی و عصبی در مغز مربوط میشود. پژوھشگران ھمچنین تأکید میکنند که ژنتیک «سرنوشت قطعی» نیست. عوامل محیطی مانند استرس، تروما، فقر، دسترسی به مواد، خانواده و گروه دوستان ھمچنان نقش بسیار مھمی دارند. در واقع، ژنھا میتوانند آسیبپذیری ایجاد کنند، اما محیط تعیین میکند این آسیبپذیری فعال شود یا نھ. پیشنھادات پژوھش برای آینده پژوھشگران معتقدند درمان و پیشگیری اعتیاد در آینده باید فراتر از تمرکز صرف بر «ماده» باشد و بیشتر روی ویژگیھایی مانند: کنترل تکانه، تنظیم ھیجان، مھارت تصمیمگیری، درمان ADHD و مشکلات رفتاری، و کاھش رفتارھای پرخطر تمرکز کند. ھمچنین این یافته ھا میتوانند به گسترش «درمانھای شخصی سازیشده» کمک کنند، در آینده شاید بتوان بر اساس ویژگیھای ژنتیکی و عصبی ھر فرد، روش درمان یا پیشگیری مناسبتری انتخاب کرد. منبع علمی: https://www.nature.com/articles/s44220-026-00608-6?utm_source=chatgpt.com